Woordenlijst artificiële intelligentie

AI Act

Europese AI-verordening

Verordening (EU) 2024/1689 regelt AI-systemen volgens hun risiconiveau. Ze verbiedt bepaalde toepassingen, legt strenge verplichtingen op aan systemen met een hoog risico en transparantieregels voor chatbots en gegenereerde content. De verplichtingen treden gefaseerd in werking tussen 2025 en 2027.

AI Overview

AI-overzicht van Google

Een AI Overview is de door AI gegenereerde samenvatting die Google bij sommige zoekopdrachten boven de klassieke resultaten toont. Er worden enkele bronpagina's in vermeld: daarin verschijnen wordt een kwestie van zichtbaarheid, net als de eerste positie.

AI-agent

Een AI-agent is een programma dat een doel krijgt, zelf de stappen bepaalt en tools gebruikt (software, API's, documenten) om dat doel te bereiken. Anders dan een gewone chatbot onderneemt hij actie: een klantfiche aanmaken, een e-mail versturen of een tabel bijwerken.

AI-antwoordmachine

answer engine

Een AI-antwoordmachine beantwoordt een vraag rechtstreeks met een geschreven tekst en enkele bronvermeldingen, in plaats van een lijst links. ChatGPT met zoekfunctie, Perplexity, Gemini en de AI Overviews zijn voorbeelden.

AI-assistent

Een AI-assistent is een algemene conversatietoepassing, zoals ChatGPT, Claude, Gemini of Copilot, die helpt bij schrijven, samenvatten, analyseren of opzoeken. In een bedrijf leg je het gebruik vast in afspraken en koppel je hem waar nodig aan je eigen documenten.

AI-chatbot

Een AI-chatbot is een conversatieassistent op een website, WhatsApp of Messenger die klantvragen beantwoordt op basis van de content van het bedrijf, 24 uur op 24. Hij kan een aanvraag kwalificeren, een afspraak voorstellen en doorgeven aan een medewerker.

AI-geletterdheid

AI literacy

AI-geletterdheid is de verplichting uit artikel 4 van de AI Act, van toepassing sinds februari 2025, voor organisaties die AI gebruiken om te zorgen voor voldoende AI-kennis bij hun personeel. Opleiding en duidelijke gebruiksafspraken zijn de manier om eraan te voldoen.

AI-receptionist

spraakagent, callbot

Een AI-receptionist neemt de telefoon op in natuurlijke taal, begrijpt wat de beller wil en onderneemt actie: een afspraak inplannen, veelgestelde vragen beantwoorden of doorverbinden met de juiste persoon. Hij combineert spraakherkenning, een taalmodel en spraaksynthese.

API

programmeerinterface

Een API is een gestandaardiseerde toegangspoort waarmee twee softwarepakketten gegevens uitwisselen. Dankzij API's kan een AI-agent of chatbot een agenda lezen, een offerte aanmaken in een CRM of een voorraad controleren.

Automatisering (workflow)

Een geautomatiseerde workflow voert acties uit tussen verschillende softwarepakketten zonder menselijke tussenkomst: een ontvangen formulier maakt een contact aan, verstuurt een e-mail en verwittigt het team. Met AI kan de workflow ook lezen, sorteren of schrijven.

Callbot

Callbot is een andere naam voor een spraakagent: een conversatierobot die telefoongesprekken beantwoordt. Recente callbots begrijpen vrije zinnen, anders dan de oude keuzemenu's met toetsen.

Contextvenster

Het contextvenster is de hoeveelheid tekst, gemeten in tokens, die een taalmodel in één keer kan verwerken: de vraag, de gespreksgeschiedenis en de meegegeven documenten. Daarboven moet je informatie samenvatten of selecteren.

Documentextractie

OCR, IDP

Documentextractie leest automatisch facturen, bestelbonnen of formulieren, ook gescande, en haalt er gestructureerde gegevens uit: bedragen, datums, referenties. Het schrapt een groot deel van het manuele invoerwerk.

Doorschakelen naar een mens

handover

Doorschakelen is het moment waarop een chatbot of spraakagent het gesprek overdraagt aan een medewerker, met een samenvatting van de vraag. Dat gebeurt wanneer de vraag buiten het voorziene kader valt, op vraag van de klant of bij een gevoelige situatie.

E-E-A-T

ervaring, expertise, autoriteit, betrouwbaarheid

E-E-A-T staat voor de kwaliteitscriteria waarmee Google content beoordeelt: de ervaring van de auteur, zijn expertise, de autoriteit van de site en de betrouwbaarheid van de informatie. Ook AI-zoekmachines geven de voorkeur aan herkenbare, ernstige bronnen.

Embeddings

Een embedding is een reeks getallen die de betekenis van een tekst voorstelt. Twee zinnen die hetzelfde betekenen, hebben embeddings die dicht bij elkaar liggen, ook met andere woorden: zo wordt zoeken op betekenis mogelijk.

Evaluatie (evals)

Evaluatie betekent een AI-systeem testen op een reeks echte vragen en situaties om de juistheid van de antwoorden, het naleven van de instructies en de fouten te meten. Je herhaalt ze bij elke wijziging van model, prompt of content.

Fine-tuning

Bij fine-tuning train je een bestaand model bij op voorbeelden van je eigen bedrijf om de stijl of een heel specifieke taak bij te stellen. Om te antwoorden op basis van documenten die vaak veranderen, is RAG meestal eenvoudiger en goedkoper.

GDPR

AVG, algemene verordening gegevensbescherming

De GDPR regelt het gebruik van persoonsgegevens in de Europese Unie. Voor een AI-project vraagt ze onder meer een rechtsgrond, informatie aan de betrokkenen, dataminimalisatie en garanties over verwerkers en doorgiftes buiten de EU.

Generatieve AI

Generatieve AI omvat modellen die nieuwe content maken: tekst, beeld, geluid, video of code, op basis van een eenvoudige instructie. ChatGPT, Claude en Gemini zijn de bekendste voorbeelden.

GEO

Generative Engine Optimization

GEO is het geheel van technieken waarmee een bedrijf geciteerd en aanbevolen wordt door AI-zoekmachines zoals ChatGPT, Perplexity, Gemini of de AI Overviews van Google. Het bouwt voort op SEO: heldere content, controleerbare feiten, gestructureerde gegevens en aanwezigheid op betrouwbare bronnen.

Gestructureerde gegevens

schema.org, JSON-LD

Gestructureerde gegevens zijn informatie die volgens het schema.org-vocabularium aan de code van een pagina wordt toegevoegd om een bedrijf, artikel, FAQ of product duidelijk te beschrijven. Ze helpen Google en AI-zoekmachines de pagina te begrijpen en te citeren.

Guardrails

vangrails

Guardrails zijn de regels en controles die een AI begrenzen: toegelaten onderwerpen, weigeren van vragen buiten het kader, controle van antwoorden, filteren van persoonsgegevens. Ze maken een chatbot of agent voorspelbaar en veilig voor een merk.

Hallucinatie

Een hallucinatie is een fout antwoord dat een taalmodel met grote stelligheid geeft, bijvoorbeeld een prijs, referentie of wet die niet bestaat. Je beperkt het door antwoorden te verankeren in bronnen (RAG), guardrails in te stellen en gevoelige content te laten nalezen.

Human in the loop

Human in the loop is een ontwerpprincipe: een medewerker keurt de belangrijke acties van de AI goed voor ze vertrekken, zoals een offerte, een klantenmail of een betaling. Zo combineer je de tijdwinst van automatisering met menselijke controle.

Inferentie

Inferentie is het gebruik van een reeds getraind model om een antwoord te produceren. Leveranciers rekenen dat per gebruik aan, meestal per aantal verwerkte tokens, en het bepaalt de antwoordtijd.

Intentie

intent

De intentie is wat iemand echt wil bereiken achter zijn zin: een afspraak maken, een prijs kennen, een bestelling volgen. Door de intentie te herkennen, kiest een chatbot of spraakagent de juiste actie.

IVR

interactief keuzemenu

Een IVR is het klassieke telefonische keuzemenu van het type ‘druk 1, druk 2’. Het stuurt oproepen door, maar begrijpt geen vrije vragen; een AI-receptionist vervangt het door een echt gesprek.

Kennisbank

De kennisbank bundelt de content waarop een chatbot of AI-agent steunt om te antwoorden: websitepagina's, FAQ, productfiches, procedures, algemene voorwaarden. De kwaliteit ervan bepaalt rechtstreeks de kwaliteit van de antwoorden.

Latentie

Latentie is de tijd tussen de vraag en het begin van het antwoord. Voor een rapport maakt dat weinig uit, aan de telefoon des te meer: een spraakagent moet ongeveer binnen de seconde antwoorden om natuurlijk over te komen.

LLM

Large Language Model, groot taalmodel

Een LLM is een AI-model dat getraind is op enorme hoeveelheden tekst om taal te begrijpen en te produceren. Het voorspelt het meest waarschijnlijke vervolg van een tekst, waardoor het kan antwoorden, samenvatten, vertalen of schrijven. GPT, Claude en Gemini zijn LLM's.

llms.txt

llms.txt is een tekstbestand in de hoofdmap van een website dat het bedrijf en zijn belangrijkste pagina's in Markdown voorstelt aan taalmodellen. Het is een voorstel van standaard: het maakt de site makkelijker leesbaar voor AI-assistenten, zonder garantie op citaties.

Machine learning

machinaal leren

Machine learning omvat de methodes waarmee een programma leert uit voorbeelden in plaats van uit met de hand geschreven regels. Taalmodellen zijn er een toepassing van; verkoopprognoses of fraudedetectie zijn andere.

MCP

Model Context Protocol

MCP is een open protocol, eind 2024 gelanceerd door Anthropic, dat de koppeling van AI-assistenten aan tools en data standaardiseert (CRM, agenda, bestanden, databanken). Eenzelfde MCP-connector kan door verschillende compatibele assistenten gebruikt worden.

Multi-agentsysteem

Een multi-agentsysteem verdeelt werk over verschillende gespecialiseerde AI-agents, gecoördineerd door een hoofdagent: de ene leest e-mails, een andere maakt de offerte, een derde controleert. Zo worden lange processen betrouwbaarder.

Multimodaal model

Een multimodaal model begrijpt en produceert verschillende soorten content: tekst, beeld, audio, soms video. Het kan bijvoorbeeld een foto van een factuur lezen, een schema beschrijven of hardop converseren.

NLP

natuurlijke taalverwerking

NLP is het domein van AI waarmee machines menselijke taal begrijpen en produceren: teksten classificeren, informatie extraheren, vertalen, sentiment analyseren. LLM's zijn de recentste stap in dat domein.

No-code en low-code

No-code- en low-codetools zoals n8n, Make of Zapier laten je automatiseringen bouwen door visuele blokken te combineren in plaats van alles te programmeren. Ze versnellen projecten; maatwerkcode neemt over wanneer de logica complex wordt.

Open-sourcemodel

open-weight

Een open-source- of open-weightmodel is een downloadbaar AI-model dat je op je eigen servers kan draaien, zoals Llama of Mistral. Het geeft meer controle over je data, in ruil voor een zwaardere installatie en onderhoud.

Prompt

Een prompt is de geschreven instructie die je aan een generatieve AI geeft. Hoe preciezer over context, doel, toon en gewenst formaat, hoe beter het antwoord. Teams winnen tijd door een bibliotheek met beproefde prompts te delen.

Prompt engineering

Prompt engineering is de methode om instructies voor een AI te schrijven en te testen zodat de resultaten betrouwbaar en consistent zijn: voorbeelden, stappen, uitvoerformaat, regels.

Prompt injection

Prompt injection is een aanval waarbij verborgen instructies in een bericht, document of webpagina worden gestopt om een AI van zijn instructies af te brengen. Agents die externe content lezen, moeten zo ontworpen zijn dat ze die negeren.

Proof of concept

PoC

Een proof of concept is een eerste, beperkt prototype dat op echte data nagaat of een AI-project werkt en een meetbare winst oplevert, voor je investeert in een volledige oplossing.

Pseudonimisering

Pseudonimisering vervangt gegevens die iemand identificeren (naam, e-mail, nummer) door codes voor ze verwerkt worden, bijvoorbeeld voor ze naar een AI-model gaan. Het verkleint de risico's, maar de gegevens blijven persoonsgegevens in de zin van de GDPR.

RAG

Retrieval-Augmented Generation

Bij RAG zoek je eerst de nuttige passages op in de documenten van het bedrijf en geef je die aan het taalmodel, zodat het op basis van die bronnen antwoordt. Resultaat: actuele, controleerbare antwoorden met minder hallucinaties.

Semantisch zoeken

Semantisch zoeken vindt content die beantwoordt aan de betekenis van een vraag, niet alleen aan de exacte woorden. ‘Mijn pakje is niet aangekomen’ vindt zo de pagina ‘Levering opvolgen’.

SEO

Search Engine Optimization, zoekmachineoptimalisatie

SEO omvat de technieken die de positie van een website in de gratis resultaten van Google en Bing verbeteren: technische kwaliteit, nuttige content, inkomende links. Het blijft de basis waarop GEO steunt.

Shadow AI

Shadow AI is het gebruik van AI-tools door medewerkers zonder kader of goedkeuring van het bedrijf. Het brengt risico's op lekken van vertrouwelijke gegevens mee; het antwoord is een gebruikskader, goedgekeurde tools en opleiding.

Spraakherkenning

STT, speech-to-text

Spraakherkenning zet gesproken woorden in realtime om in tekst. In een spraakagent is dat de eerste stap: ze moet overweg kunnen met accenten, achtergrondgeluid en eigennamen.

Spraaksynthese

TTS, text-to-speech

Spraaksynthese zet tekst om in een stem. De huidige neurale stemmen klinken natuurlijk en expressief en bestaan in het Nederlands, Frans, Engels en vele andere talen.

Systeemprompt

De systeemprompt is de vaste, voor de gebruiker onzichtbare instructie die de rol, toon, grenzen en regels van een chatbot of agent bepaalt. Ze geldt voor alle gesprekken.

Temperatuur

De temperatuur is een instelling die bepaalt hoeveel toeval er in de antwoorden van een model zit. Laag geeft regelmatige, voorspelbare antwoorden, ideaal voor klantenservice; hoger geeft meer variatie, handig om ideeën te bedenken.

Token

Een token is de teksteenheid die een taalmodel verwerkt, vaak een stukje van een woord: een Nederlands woord telt gemiddeld één tot twee tokens. De lengte van prompts en antwoorden, en dus de gebruikskost, wordt in tokens gemeten.

Tool calling

function calling

Tool calling is het vermogen van een taalmodel om een specifieke functie te laten uitvoeren (een beschikbaarheid opzoeken, een prijs berekenen, een pagina lezen) en het resultaat in zijn antwoord te gebruiken. Het is het basismechanisme van AI-agents.

Vectordatabase

Een vectordatabase bewaart teksten als embeddings en vindt in enkele milliseconden de passages die qua betekenis het dichtst bij een vraag liggen. Het is de interne zoekmachine van een RAG-systeem.